1Krl 3:5.7-12
W Gibeonie Pan ukazał się Salomonowi w nocy, we śnie. Wtedy rzekł Bóg: Proś o to, co mam ci dać. Teraz więc, o Panie, Boże mój, Tyś ustanowił królem Twego sługę w miejsce Dawida, mego ojca, a ja jestem bardzo młody. Brak mi doświadczenia! Ponadto Twój sługa jest pośród Twego ludu, któryś wybrał, ludu mnogiego, którego nie da się zliczyć ani też spisać, z powodu jego mnóstwa. Racz więc dać Twemu słudze serce pełne rozsądku do sądzenia Twego ludu i rozróżniania dobra od zła, bo któż zdoła sądzić ten lud Twój tak liczny? Spodobało się Panu, że właśnie o to Salomon poprosił. Bóg więc mu powiedział: Ponieważ poprosiłeś o to, a nie poprosiłeś dla siebie o długie życie ani też o bogactwa, i nie poprosiłeś o zgubę twoich nieprzyjaciół, ale poprosiłeś dla siebie o umiejętność rozstrzygania spraw sądowych, więc spełniam twoje pragnienie i daję ci serce mądre i rozsądne, takie, że podobnego tobie przed tobą nie było i po tobie nie będzie.
Rz 8:28-30
Wiemy też, że Bóg z tymi, którzy Go miłują, współdziała we wszystkim dla ich dobra, z tymi, którzy są powołani według [Jego] zamiaru. Albowiem tych, których od wieków poznał, tych też przeznaczył na to, by się stali na wzór obrazu Jego Syna, aby On był pierworodnym między wielu braćmi. Tych zaś, których przeznaczył, tych też powołał, a których powołał - tych też usprawiedliwił, a których usprawiedliwił - tych też obdarzył chwałą.
Mt 13:44-52
Królestwo niebieskie podobne jest do skarbu ukrytego w roli. Znalazł go pewien człowiek i ukrył ponownie. Z radości poszedł, sprzedał wszystko, co miał, i kupił tę rolę. Dalej, podobne jest królestwo niebieskie do kupca, poszukującego pięknych pereł. Gdy znalazł jedną drogocenną perłę, poszedł, sprzedał wszystko, co miał, i kupił ją. Dalej, podobne jest królestwo niebieskie do sieci, zarzuconej w morze i zagarniającej ryby wszelkiego rodzaju. Gdy się napełniła, wyciągnęli ją na brzeg i usiadłszy, dobre zebrali w naczynia, a złe odrzucili. Tak będzie przy końcu świata: wyjdą aniołowie, wyłączą złych spośród sprawiedliwych i wrzucą w piec rozpalony; tam będzie płacz i zgrzytanie zębów. Zrozumieliście to wszystko? Odpowiedzieli Mu: Tak jest. A On rzekł do nich: Dlatego każdy uczony w Piśmie, który stał się uczniem królestwa niebieskiego, podobny jest do ojca rodziny, który ze swego skarbca wydobywa rzeczy nowe i stare.
Homilia
Skarbem jest Królestwo Boże
Kolejne trzy przypowieści porównują Królestwo Boże do skarbu ukrytego w ziemi, do perły i do sieci rybaka. Aby jednak znaleźć skarb trzeba być radykalnym, trzeba pozbyć się wszystkiego. Co to znaczy? Czy nie jest to kolejna "poprzeczka nie do przeskoczenia" dla normalnego człowieka? Co znaczy sprzedać wszystko, co się posiada aby nabyć znaleziony, ukryty w ziemi skarb? Jezus nie wymaga od nas na pewno rzeczy niemożliwych. Wie jednak, że tak łatwo przywiązujemy się do drobnostek, do rzeczy i spraw nieważnych, które na dobrą sprawę nam tylko przeszkadzają. Ale czy też nie jest i tak, że dla innych ziemskich dóbr poświęcamy wiele, czasami zbyt wiele, włącznie z naszymi przekonaniami i prawdą, a jednocześnie dla dóbr wiecznych, dla wiary, dla Królestwa Bożego tak trudno jest nam poświęcić nawet odrobinę czasu w niedzielny poranek?
Podstawowym jednak warunkiem nabycia skarbu jest jego znalezienie, odkrycie, że jest to skarb lub perła, że warto temu wiele poświęcić, że warto coś za to dać. Dopóki będę widział sprawy Boże jedynie w perspektywie przyzwyczajeń i tradycji, mniej lub bardziej rutynowych czynności, nie odkryję faktu, że Królestwo Boże jest prawdziwym skarbem. Dlatego -być może- tak wielu jest we współczesnym świecie katolików letnich, nijakich, niedzielnych, a nawet tylko świątecznych. Dlatego -być może- tak często słyszy się absurdalne w końcu zdanie: "jestem wierzący, ale nie praktykujący". Ci, tak zwani wierzący-niepraktykujący nie odkryli jeszcze skarbu. Oni nie dostrzegli jeszcze jego wartości. Ktoś im wmówił jedynie, że jest to skarb i tak na wszelki wypadek, gdyby to okazało się prawdą deklarują swoja przynależność do Królestwa Bożego. Ktoś, kto dostrzegł wartość Królestwa Bożego jest naprawdę zdolny poświęcić wiele, a nawet wszystko, dla owego, niewątpliwego Skarbu.
I przypowieść o sieci zagarniającej różnego rodzaju ryby. Chyba można by połączyć ją z poprzednią przypowieścią mówiąc, że jest w Królestwie Niebieskim miejsce dla wszystkich, chociaż w ostatecznym rozrachunku nie wszyscy tam wejdą, bo nie wszyscy zdołali rozpoznać Jego wartość ... Smutne i bardzo bolesne, a nawet przerażające, ale jest to nic więcej tylko konsekwencja naszej wolności, ofiarowanej nam przez Stwórcę. Zawsze mogę odrzucić Bożą propozycję, zawsze mogę (bo jestem wolny) wybrać pozorne skarby i wartości mniejsze lub pseudo-wartości, a zlekceważyć wartość i skarb największy. Zawsze mogę bo Bóg dał mi wolność i ode mnie zależy jaki z niej zrobię użytek ...
Obym w zalewie wartości pozornych i doczesnych nie przeoczył wartości największej.
Homilia II
Wyobraź sobie, że dzisiejszej nocy Bóg staje przy twoim łóżku. Mówi krótko: „Proś o to, co mam ci dać”.
Co wybierasz? Większość z nas odruchowo uruchomiłaby listę życzeń: zdrowie dla dzieci, spłata kredytu, święty spokój, może koniec wojen na świecie. Salomon zaskoczył Boga. Nie chciał ani bogactwa, ani długiego życia, ani śmierci wrogów. Poprosił o leb shomea – serce słuchające. Poprosił o zdolność rozróżniania dobra od zła. Chciał widzieć rzeczywistość taką, jaka ona jest naprawdę, a nie taką, jaką podpowiadają mu lęki czy ambicje.
Babki z błota czy ocean?
Jezus w Ewangelii mówi dokładnie o tym samym rodzaju mądrości. Pokazuje ludziach, którzy znaleźli coś tak porażającego, że cała reszta dotychczasowego życia natychmiast straciła dla nich blask. Skarb w roli. Jedna drogocenna perła.
Zwróćmy uwagę na kluczowy detal, który często nam umyka. Człowiek, który odkrył skarb, nie sprzedaje wszystkiego z zaciśniętymi zębami. Nie płacze za starym majątkiem. Nie robi tego z poczucia obowiązku. Ewangelia mówi jasno: z radości poszedł i sprzedał wszystko.
Często rozumiemy chrześcijaństwo na opak. Myślimy, że polega ono głównie na rezygnacji, zaciskaniu pasa i rezygnowaniu z życiowych przyjemności dla surowego Boga. Brytyjski pisarz C.S. Lewis ujął nasz problem w genialny sposób:
„Jesteśmy stworzeniami o połowicznych pragnieniach, marnującymi czas na alkohol, seks i ambicje, podczas gdy oferuje się nam nieskończoną radość. Przypominamy nieświadome dziecko, które chce nadal robić babki z błota w slumsach, ponieważ nie potrafi wyobrazić sobie, co oznacza propozycja wakacji nad morzem. Zadowalamy się o wiele za łatwo”.
Kupiec szukający pereł nie oszalał. On po prostu znalazł ocean i nie chciał już dłużej bawić się w błocie. Zrobił chłodną kalkulację. Zorientował się, że ta jedna, jedyna perła – którą jest żywa relacja z Jezusem – ma większą wartość niż całe jego dotychczasowe, hurtowe zbieractwo.
Bóg nie gra w pokera
Święty Paweł w Liście do Rzymian dopowiada do tego niesamowitą obietnicę. Mówi, że Bóg współdziała we wszystkim dla dobra tych, którzy Go miłują. We wszystkim. To znaczy także w naszych porażkach, stratach, trudnych historiach i momentach, gdy musimy coś „sprzedać”, czyli zostawić za sobą.
Ryzyko pójścia za Chrystusem na sto procent bywa paraliżujące. Boimy się, że jeśli oddamy Mu wszystko, zostaniemy z niczym. Tymczasem Bóg nie jest pokerzystą, który chce nas ograć. On nas od wieków poznał, przeznaczył, powołał i usprawiedliwił. Kiedy oddajesz Mu swoje życie, inwestujesz w absolutne bezpieczeństwo.
Wyciągnąć sieć na brzeg
Na koniec Jezus rzuca jeszcze jeden obraz: sieć zarzuconą w morze, która zagarnia ryby wszelkiego rodzaju. To obraz Kościoła i świata. Jest w nim wszystko – dobro i zło, świętość i grzech, rzeczy wartościowe i bezużyteczne. Często tracimy mnóstwo energii na próby natychmiastowego sortowania innych ludzi, na frustrację tym, jak wygląda świat wokół nas. Jezus mówi: spokojnie, zostawcie selekcję aniołom na końcu czasu.
Twoim zadaniem na teraz nie jest bycie sędzią. Twoim zadaniem jest bycie mądrym gospodarzem, który potrafi wydobyć ze skarbca rzeczy nowe i stare. Masz szukać perły.
Na koniec paść musi to samo pytanie, które Jezus zadał uczniom: „Zrozumieliście to wszystko?”. Oni odpowiedzieli bez wahania: „Tak”.
A my? Czy naprawdę rozumiemy, że wiara to nie jest religia straty? To czysty zysk. Zysk, dla którego warto zostawić każdą, nawet najwygodniejszą babkę z błota.
Homilia III
Trzy dzisiejsze czytania zdają się mówić o zupełnie różnych sprawach: o prośbie młodego króla, o tajemniczym łańcuchu Bożego wybrania i o ukrytych skarbach. W istocie wszystkie trzy odsłaniają przed nami jedną, fundamentalną dynamikę dorosłego życia duchowego – dynamikę właściwie postawionego pragnienia i radykalnego przekierowania serca.
Salomon w Gibeonie słyszy we śnie zdumiewającą propozycję: „Proś o to, co mam ci dać”. Mógł poprosić o wszystko. Jest młody, niedoświadczony, czuje ciężar władzy nad „ludem mnogim, którego nie da się zliczyć”. I prosi nie o długie życie, nie o bogactwo, nie o zgubę wrogów, ale o „serce pełne rozsądku”, dosłownie w hebrajskim: lew szomea – serce słyszące, serce, które potrafi słuchać. To nie jest chłodny rozum kalkulujący zyski i straty. To umiejętność stanięcia przy drugim człowieku i odróżnienia dobra od zła w konkretnej, często pogmatwanej sytuacji. Salomon nie prosi o mądrość dla siebie jako ozdobę, ale o narzędzie służby. I właśnie ta intencja, to uporządkowane pragnienie, podoba się Bogu. Pierwsza lekcja jest więc taka: od jakości naszych próśb zależy kształt naszego życia. Nie chodzi o to, by Bóg spełniał nasze zachcianki, ale by nasze serce tak się przestroiło, by pragnęło tego, co naprawdę istotne – zdolności do miłości i rozeznania.
Jezus w Ewangelii opowiada o człowieku, który znalazł w polu ukryty skarb, i o kupcu poszukującym pereł. Obaj reagują tak samo: sprzedają wszystko, co mają, i nabywają pole lub tę jedną drogocenną perłę. W obu przypowieściach uderza nie tyle sam gest wyrzeczenia, ile radość. „Z radości poszedł, sprzedał wszystko” – to nie jest smutna ofiara, ale entuzjazm kogoś, kto odkrył wartość, wobec której cała reszta traci znaczenie. Dla dojrzałej wiary to kluczowe: sprzedawanie wszystkiego nie jest ponurym obowiązkiem, ale naturalną konsekwencją olśnienia. Jeśli skarb naprawdę jest skarbem, reszta sama staje się balastem. Pytanie brzmi: czy myśmy już ten skarb znaleźli? I co właściwie jest tym skarbem? Nie jest nim jakaś abstrakcyjna idea królestwa, ale żywa Osoba. Święty Paweł w Liście do Rzymian daje nam odpowiedź: Bóg „współdziała we wszystkim dla dobra z tymi, którzy Go miłują”, bo odwiecznym Jego zamiarem jest, byśmy „stali się na wzór obrazu Jego Syna”. Skarbem ukrytym w roli naszego codziennego życia, perłą najwyższej ceny jest sam Chrystus – a konkretnie nasze upodobnienie się do Niego. Wszystko, co przeżywamy – nasze sukcesy i porażki, nasze zagubienia i poszukiwania – Bóg włącza w ten jeden plan: ukształtować w nas Syna, aby On był pierworodnym pośród wielu braci.
W tym miejscu chciałbym przytoczyć przykład, który pokazuje, jak to wygląda w dorosłym, konkretnym życiu. Znałem mężczyznę, nazwijmy go Piotrem, który po pięćdziesiątce był spełniony zawodowo: kierował dużym projektem, miał uznanie, stabilizację. Jednocześnie czuł wewnętrzną pustkę i narastające zmęczenie – wszystko, co robił, było wydajne, ale przestało go cieszyć. Modlił się, ale jego modlitwa sprowadzała się do listy próśb o zdrowie, powodzenie dla dzieci i pomyślność w pracy. Kiedy podczas rekolekcji usłyszał pytanie podobne do salomonowego – „Proś o to, co mam ci dać” – nagle uświadomił sobie, że nigdy poważnie nie prosił Boga o umiejętność słuchania: Boga, żony, własnego sumienia. Zaczął codziennie prosić nie o zmianę okoliczności, ale o serce słyszące. I stała się rzecz zaskakująca. Nie rzucił pracy, nie rozdał majątku. Zaczął jednak „sprzedawać” – nie tyle rzeczy, co wewnętrzne przywiązania: potrzebę ciągłego kontrolowania, lęk przed utratą prestiżu, nawyk zapełniania każdej minuty, by nie stanąć w ciszy. Odkrył ukryty skarb w „roli” swojego małżeństwa, które traktował jak coś oczywistego. Znalazł perłę w czasie spędzonym przy chorym ojcu, który wcześniej był dla niego tylko ciężarem. Powiedział mi potem: „Pierwszy raz w życiu zrozumiałem, że sprzedawanie wszystkiego nie polega na rezygnacji, ale na odzyskiwaniu. Odzyskałem żonę, odzyskałem smak modlitwy, odzyskałem samego siebie. To jest ta radość, o której mówi Ewangelia – dotąd myślałem, że to poezja.” Piotr nie stał się nagle mistykiem, ale jego życie nabrało nowej spoistości. W świetle odkrytej perły zobaczył, że wiele spraw, które dotąd wydawały mu się najważniejsze, było zaledwie „rybami złymi”, które przy końcu i tak zostaną odrzucone.
Ta przypowieść o sieci, która zagarnia ryby dobre i złe, jest ostrzeżeniem, ale też wyzwoleniem. Nie wszystko, co wypełnia naszą codzienność, ostatecznie ostoi się w Bożym ogniu. Sąd, o którym mówi Jezus, nie jest zemstą, lecz odsłonięciem prawdy: tylko to, co mamy z Chrystusa i w Chrystusie, przetrwa. Dlatego im wcześniej zaczniemy „sprzedawać” to, co pozorne, tym lżej będzie nam w chwili ostatecznego wyboru.
Na koniec Jezus stawia zaskakujące pytanie: „Zrozumieliście to wszystko?” – i sam podaje klucz: każdy uczony w Piśmie, który stał się uczniem królestwa, wydobywa ze swego skarbca rzeczy nowe i stare. Być dojrzałym chrześcijaninem to łączyć starą mądrość Salomonowego słuchania z nowością Ewangelii, codzienne doświadczenie z Bożym objawieniem. Z takiego skarbca możemy wydobyć słowo pociechy dla zranionych i światło dla pogubionych. Tylko że najpierw ten skarbiec trzeba samemu napełnić – odkrywając Skarb, którym jest Chrystus, i prosząc co dnia, nie o długie życie czy powodzenie, ale o serce, które słyszy.
Homilia IV
Sakrament wyboru, czyli o sztuce tracenia bez żalu
Zatrzymajmy się dziś nad obrazem, który łączy wszystkie trzy dzisiejsze czytania, a który wymyka się powierzchownej moralistyce. Nie chodzi tu tylko o to, by być mądrym jak Salomon, ani tylko o to, by szukać Boga jak skarbu. Pod powierzchnią tych tekstów pulsuje bardziej pierwotne pytanie: o co prosić, by nie zmarnować życia? Co wybrać, gdy stawka jest wszystkim?
- Mądrość serca, nie kalkulacja
Zacznijmy od Salomona. Scena w Gibeonie to archetyp egzystencjalnego „momentu zero”. Młody król, przytłoczony ciężarem władzy, nie prosi o zdrowie, bogactwo ani śmierć wrogów. Prosi o „serce słuchające” (tak dosłownie z hebrajskiego oddaje się termin „serce rozumne”). To nie jest modlitwa o IQ, o spryt polityczny, o umiejętność zimnej kalkulacji zysków i strat. To prośba o organ wewnętrznej wrażliwości, który potrafi odróżnić szum informacji od głosu prawdy.
W dzisiejszym świecie toniemy w nadmiarze bodźców. Jesteśmy jak zając z reflektora, sparaliżowani mnogością opcji. Myślimy, że mądrość polega na zdobyciu jak największej ilości danych, by podjąć optymalną decyzję. Tymczasem mądrość Salomonowa polega na czymś przeciwnym: na zdolności do redukcji, do odrzucenia tego, co zbędne, by usłyszeć to jedno – wolę Boga. Czy potrafimy prosić Boga właśnie o to serce, które w hałasie codzienności zachowa zdolność słyszenia cichego tętna wieczności?
- Radość utraty
I tu dochodzimy do Ewangelii, która na pierwszy rzut oka szokuje ekonomicznym bezsensem. Człowiek znajduje skarb w roli. Zamiast go po prostu zabrać (co w prawie żydowskim było dyskusyjne, ale możliwe), on go zakopuje z powrotem, idzie, sprzedaje wszystko i kupuje całe pole. Podobnie kupiec pereł: znajduje tę jedyną i likwiduje cały swój dotychczasowy majątek, by ją zdobyć.
Zwróćmy uwagę na emocjonalny klucz: „z radości”. To nie jest ascetyczny zacisk zębów, wyrzeczenie podszyte smutkiem, że trzeba coś zostawić. To jest oszalała radość, która rodzi się z odkrycia wartości tak przytłaczającej, że wszystko inne blednie. Dla człowieka z przypowieści „sprzedać wszystko” nie jest stratą, ale zyskiem. On nie żałuje sprzedawanych gratów, bo perspektywa posiadania skarbu całkowicie zmienia optykę.
Tu dotykamy sedna dojrzałej duchowości. Wielu z nas przeżywa wiarę jako niekończącą się listę zakazów, rezygnacji i smutnych obowiązków. Tymczasem Jezus mówi: Królestwo Boże to dynamit radości. Jeśli czujesz, że tracąc coś dla Boga, ponosisz druzgocącą stratę, to znaczy, że jeszcze nie znalazłeś perły. Jeszcze stoisz na etapie kupca, który wertuje katalog, a nie tego, który już zobaczył klejnot.
- Przykład: Schody w dół
Pozwólcie, że przywołam historię, która nie jest biblijna, ale głęboko egzystencjalna i dotyczy dorosłego życia w całej jego złożoności. Wyobraźcie sobie Małgorzatę i Tomasza, małżeństwo z dwudziestoletnim stażem. Są po pięćdziesiątce, dzieci odchowane, kredyt spłacony, pozycja zawodowa ustabilizowana. Wydawałoby się – czas zbierać plony. W ich życiu pojawia się jednak głęboki kryzys milczenia. Nie kłócą się, ale żyją obok siebie, w emocjonalnej pustyni. Każde z nich nosi w sobie żal, niewypowiedziane pretensje i poczucie, że to drugie już dawno przestało ich kochać.
Pewnego wieczoru, po kolejnej kolacji zjedzonej w lodowatej ciszy, Tomasz czuje, że dłużej nie wytrzyma. Jego ciało domaga się ucieczki. I wtedy, nieoczekiwanie, modli się – nie pobożnym językiem, ale krzykiem serca: „Boże, nie wiem, jak do niej dotrzeć. Daj mi serce słuchające, bo jestem bankrutem”. To jest jego Gibeon.
Następnego dnia zamiast walczyć o swoje racje, schodzi piętro niżej. Zamiast powiedzieć: „Znowu jesteś oschła”, mówi: „Tęsknię za tobą. Opowiedz mi, co czujesz, nawet jeśli to będzie trudne”. To jest właśnie sprzedanie wszystkiego. Sprzedaje swoją dumę, swoje bezpieczne okopy urażonej ofiary, swój lęk przed odsłonięciem. Decyduje się kupić rolę, w której ukryty jest skarb – ich pierwotna miłość.
Taki jest mechanizm Królestwa. Nie chodzi o wielkie, spektakularne gesty, ale o codzienną decyzję: sprzedaję swoją rację, by kupić jedność. Sprzedaję swój komfort, by kupić czas dla współmałżonka. Sprzedaję swój wizerunek idealnego katolika, by przyznać się do słabości. To boli, ale tylko w tej mierze, w jakiej jeszcze nie widzimy perły. Gdy tylko dotknie się jej blasku – a w małżeństwie jest nim chwila odzyskanej czułości – wszystkie te „straty” okazują się śmieciem, który z radością wyrzucamy.
- Sieć i nadzieja ostateczna
Na koniec Jezus przypomina o sieci z rybami. To obraz, który otrzeźwia. Wybór mądrości i radykalizm sprzedaży nie są jednorazowym aktem. Sieć Kościoła zagarnia wciąż ryby dobre i złe. W nas samych, w jednym sercu, pływa i karaś dobra, i toksyczna ryba egoizmu. Proces sortowania trwa.
Święty Paweł daje nam jednak dziś fundament nadziei: „Bóg z tymi, którzy Go miłują, współdziała we wszystkim dla ich dobra”. To „przeznaczenie” nie jest fatum, ale obietnicą, że nawet nasze błędne wybory, nawet te momenty, gdy zatrzymaliśmy stare graty zamiast kupić rolę, Bóg włącza w swoją logikę zbawienia. On z każdego chaosu potrafi wyprowadzić dobro, jeśli tylko Mu na to pozwolimy.
Dlatego dziś, w tej Eucharystii, stańmy przed Bogiem jak Salomon w nocy. Nie prośmy Go o łatwiejsze życie, o zdrowie czy sukces. Prośmy o łaskę zakochania się w Prawdzie. Prośmy o to, byśmy ujrzeli wreszcie blask tej jednej Perły, Chrystusa, przy którym wszystkie inne perełki – kariery, uznania, przyjemności – okażą się tym, czym są naprawdę: tanim szkłem. A gdy Go zobaczymy, z radością sprzedamy wszystko, by kupić to jedyne pole, na którym warto położyć serce.
