Iz 56:1.6-9
Tak mówi Pan: Zachowujcie prawo i przestrzegajcie sprawiedliwości, bo moje zbawienie już wnet nadejdzie i moja sprawiedliwość ma się objawić. Cudzoziemców zaś, którzy się przyłączyli do Pana, ażeby Mu służyć i ażeby miłować imię Pana i zostać Jego sługami - wszystkich zachowujących szabat bez pogwałcenia go i trzymających się mocno mojego przymierza, przyprowadzę na moją Świętą Górę i rozweselę w moim domu modlitwy. Całopalenia ich oraz ofiary będą przyjęte na moim ołtarzu, bo dom mój będzie nazwany domem modlitwy dla wszystkich narodów. Wyrocznia Pana Boga, który gromadzi wygnańców Izraela: Jeszcze mu innych zgromadzę oprócz tych, którzy już zostali zgromadzeni. Wszystkie zwierzęta polne, przyjdźcie, by się napaść, i wy, wszystkie zwierzęta leśne!
Rz 11:13-15.29-32
Do was zaś, pogan, mówię: będąc apostołem pogan, przez cały czas chlubię się posługiwaniem swoim w tej nadziei, że może pobudzę do współzawodnictwa swoich rodaków i przynajmniej niektórych z nich doprowadzę do zbawienia. Bo jeżeli ich odrzucenie przyniosło światu pojednanie, to czymże będzie ich przyjęcie, jeżeli nie powstaniem ze śmierci do życia? Bo dary łaski i wezwanie Boże są nieodwołalne. Podobnie bowiem jak wy niegdyś byliście nieposłuszni Bogu, teraz zaś z powodu ich nieposłuszeństwa dostąpiliście miłosierdzia, tak i oni stali się teraz nieposłuszni z powodu okazanego wam miłosierdzia, aby i sami w czasie obecnym mogli dostąpić miłosierdzia. Albowiem Bóg poddał wszystkich nieposłuszeństwu, aby wszystkim okazać swe miłosierdzie.
Mt 15:21-28
Potem Jezus odszedł stamtąd i podążył w stronę Tyru i Sydonu. A oto kobieta kananejska, wyszedłszy z tamtych okolic, wołała: Ulituj się nade mną, Panie, Synu Dawida! Moja córka jest ciężko dręczona przez złego ducha. Lecz On nie odezwał się do niej ani słowem. Na to podeszli Jego uczniowie i prosili Go: Odpraw ją, bo krzyczy za nami! Lecz On odpowiedział: Jestem posłany tylko do owiec, które poginęły z domu Izraela. A ona przyszła, upadła przed Nim i prosiła: Panie, dopomóż mi! On jednak odparł: Niedobrze jest zabrać chleb dzieciom a rzucić psom. A ona odrzekła: Tak, Panie, lecz i szczenięta jedzą z okruszyn, które spadają ze stołów ich panów. Wtedy Jezus jej odpowiedział: O niewiasto wielka jest twoja wiara; niech ci się stanie, jak chcesz! Od tej chwili jej córka była zdrowa.
Wielka jest twoja wiara
Jakby w kontraście do poprzedniej niedzieli, kiedy Jezus zganił małą wiarę Piotra i Apostołów, dzisiaj słyszymy jak chwali On wielką wiarę i wielką pokorę niewiasty kananejskiej. Czy Jezus chciał upokorzyć ową kobietę odpowiadając jej w sposób -pozornie- niegrzeczny? Czy musieli interweniować Apostołowie prosząc Go o dokonanie cudu? Czy w ogóle Bóg musi być proszony abyśmy mogli otrzymać to, o co prosimy? Jak zrozumieć wydarzenie opisane w dzisiejszej Ewangelii?
Czy nie jest tak, że św. Mateusz przedstawiając nam wydarzenie z niewiastą kananejską chce nam pokazać coś znacznie głębszego, coś co można zrozumieć czy zobaczyć tylko oczyma wiary? Bóg naprawdę nie każe się prosić i błagać, jak wyniosły despota, który ma przyjemność w upokarzaniu ludzi i pokazywaniu im, że są od niego zależni. On doskonale zna nasze potrzeby i nie musimy Mu o nich stale przypominać. On jest gotowy dać nam wszystko, co potrzebujemy i co jest dla nas dobre, ale nieraz nie jest to akurat to, o co my Go prosimy. Nakazując nam modlitwę chce On raczej abyśmy my sami uświadomili sobie prawdę o tym, czego naprawdę nam potrzeba i co jest dla nas dobre. Chce nam raczej uświadomić, że nie zawsze to, o co prosimy jest dla nas dobre czy najlepsze, chociaż nam się nieraz tak właśnie wydaje. Wystawiając niewiastę kananejską na próbę pokazuje nam raczej, że On gotów jest nam udzielić wszystkiego, co jest dla nas dobre, ale to my musimy sobie uświadomić co naprawdę jest dla nas dobre. Jest pewno i tak, że niejednokrotnie On daje nam o wiele więcej niż my potrafimy prosić, a na pewno więcej niż potrafimy dostrzec.
Ale jest jeszcze i inny aspekt dzisiejszej Ewangelii. Kobieta kananejska uczy nas ogromnej pokory, umiejętności, która w naszych czasach wydaje się być nie tylko zapomniana, ale nawet całkowicie pogardzana i niepopularna. Człowiek współczesny nie umie i nie chce być pokorny, nie chce się zadawalać okruchami i tym co spada ze stołu innych. Człowiek współczesny wymaga, żąda, domaga się, a jeśli czegoś nie otrzymuje to składa zażalenia, protestuje, strajkuje ... Czy jednak znaczy to, że mamy być zdani na łaskę innych, czy mamy nic nie robić, być pokorni, niezaradni, ubezwłasnowolnieni? Czy znaczy to, że Bóg chce nas mieć nijakich, bezwolnych, niezaradnych, zdanych całkowicie na łaskę i niełaskę innych? Nie sądzę ... Kto jednak zrozumie, co to jest pokora wobec Boga, ale i pokora wobec innych i czym jest pokora bez bezradności, bez poniżenia ten naprawdę zrozumie przesłanie dzisiejszej Ewangelii.
Tyle we mnie pychy i niecierpliwości,
tyle pretensji i wyrzutów ...
Panie, pozwól mi zrozumieć czym jest pokora ...
i jak doceniać nawet okruchy Twojej Miłości.
Homilia alternatywna
Jezus bywa w Ewangelii szorstki. I ta scena z Kananejką potrafi uwierać.
Obca kobieta, poganka, przychodzi z ogromnym ciężarem – jej dziecko cierpi. Woła o pomoc, a Jezus milczy. Kiedy uczniowie mają dość tego hałasu i proszą, żeby coś z tym zrobił, On rzuca zdanie, które brzmi niemal jak odmowa. A potem padają słowa o „psach” i „chlebie dla dzieci”. W naszej kulturze to brzmi jak obelga.
Wielu z nas zatrzymuje się na tym pierwszym zgrzycie. Pytamy: dlaczego Bóg czasem tak milczy? Dlaczego sprawia wrażenie nieczułego, kiedy wyjemy z bólu?
Ciekawy ślad zostawił tu Søren Kierkegaard, duński filozof, który fascynował się postacią Abrahama i mechanizmem próby wiary. Zauważył on, że Bóg czasami ukrywa swoją miłość pod maską surowości nie po to, by nas odepchnąć, ale by wydobyć z nas coś, o czym sami nie mieliśmy pojęcia. Bóg tworzy przestrzeń, w której nasza wiarą musi przestać być transakcją, a stać się relacją.
Pomyślmy o tej kobiecie. Gdyby Jezus od razu dał jej to, o co prosiła, dostałaby cud i poszła do domu. Byłaby wdzięczna uzdrowicielowi z Galilei. Ale Jezus chciał dla niej czegoś więcej. On chciał uczynić z niej świadka.
Milczenie Chrystusa nie było odmową – było zaproszeniem do wejścia głębiej.
Kananejskie kobiety w tamtych czasach nie miały praw, a poganie byli dla Żydów obcy. Ona nie miała żadnych argumentów. Nie mogła powołać się na Prawo, na przymierze, na zasługi. Miała tylko swoje rozdzierające cierpienie i przeczucie, że Ten człowiek jest kimś więcej niż zwykłym prorokiem. Nazywa Go „Panem” i „Synem Dawida”.
I kiedy słyszy trudne słowa o chlebie i psach, nie obraża się. Nie oburza się ze słowami: „Jak możesz tak do mnie mówić?!”. Unosi tę trudną odpowiedź. Przyjmuje pozycję kogoś, kto nie ma żadnych praw, ale ma absolutne zaufanie.
„Tak, Panie, lecz i szczenięta jedzą z okruszyn, które spadają ze stołów ich panów.”
To jest genialny ruch serca. Ona nie podważa autorytetu Jezusa, nie dyskutuje z Jego priorytetami. Ona mówi: „Zgadzam się. Nie jestem z domu Izraela. Nie mam prawa do tego chleba. Ale Twój stół jest tak obfity, że nawet Twoje okruszyny wystarczą, by uratować moją córkę”.
To nie jest pokora udawana. To jest pokora kogoś, kto wie, że łaska jest darmowa.
Jezus dosłownie zachwyca się tą odpowiedzią. „O niewiasto, wielka jest twoja wiara!”. To jeden z niewielu momentów w Ewangelii, kiedy Jezus chwali czyjąś wiarę – i robi to wobec poganki, podczas gdy wiarę swoich własnych uczniów często nazywał „małą”.
Czasem stajemy przed Bogiem i czujemy ścianę. Modlimy się o zdrowie, o naprawienie relacji, o wyjście z nałogu – i nic. Cisza. Może się wtedy wydawać, że Bóg nas ignoruje albo że na Jego pomoc trzeba sobie jakoś zasłużyć.
Ta Ewangelia wywraca to myślenie. Bóg nie wydziela nam łaski na podstawie naszych zasług czy pochodzenia. Kananejska kobieta uczy nas modlitwy, która nie stawia warunków, ale też nie rezygnuje po pierwszej ciszy. Uczy nas wiary, która potrafi czekać i która nie obraża się na Boga za to, że działa inaczej, niż sobie zaplanowaliśmy.
Nie bójmy się Jego milczenia. Ono często nie oznacza nieobecności, ale jest miejscem, w którym nasza wiara dorasta – od zwykłego życzenia „daj mi to” do głębokiego „ufam Ci, kimkolwiek jesteś”. Czasem wystarczy uchwycić się choćby okruszyny z Jego stołu, by doświadczyć pełnego uzdrowienia.
HOMILIA alternatywna II
Święta nachalność i Bóg, który milczy
Nie oszukujmy się: ta Ewangelia zgrzyta nam w uszach. Gdybyśmy czytali ją po raz pierwszy, bez znajomości zakończenia, bylibyśmy zszokowani. Widzimy Jezusa, który nie przypomina Dobrego Pasterza z obrazków – pełnego ciepła, ze złożonymi rączkami. Widzimy Jezusa, który sprawia wrażenie zdystansowanego, chłodnego, a wreszcie… wręcz opryskliwego.
Przychodzi kobieta. Kananejka. Dla Żyda ktoś z samej dołu pogańskiej hierarchii – pogardzana, rytualnie nieczysta, przedstawicielka wrogiego narodu. Przychodzi z matczynym piekłem w sercu – jej córka jest dręczona przez złego ducha. Kto jest rodzicem, ten wie, że nie ma nic gorszego niż patrzeć na cierpienie własnego dziecka i być bezsilnym. Ta kobieta przekracza wszelkie granice kulturowe, religijne i towarzyskie. Krzyczy: „Ulituj się nade mną, Panie, Synu Dawida!”.
I co robi Jezus?
„Lecz On nie odezwał się do niej ani słowem”.
Zderzenie z milczeniem Boga
To pierwsza, niezwykle trudna lekcja tej Ewangelii. Bóg, który milczy. Znasz to doświadczenie? Modlisz się o zdrowie, o uratowanie małżeństwa, o wyjście z depresji, o wiarę dla swoich dorosłych dzieci… I odpowiada ci głucha, wręcz ogłuszająca cisza.
Wielu z nas na tym etapie rezygnuje. Mówimy: „To nie działa”, „Bóg mnie nie słyszy”, „Bóg mnie odrzucił”. Tymczasem milczenie Chrystusa nie jest brakiem miłości. Jest miejscem próby. Jezus nie milczy, żeby tę kobietę zniszczyć, ale żeby wydobyć z niej coś, czego ona sama o sobie nie wiedziała. Bóg czasem milczy, żeby w nas urosło pragnienie. Żeby nasza modlitwa przestała być pobożnym klepaniem pacierza, a stała się krzykiem serca.
Uczniowie, czyli kościelny pragmatyzm
Wtedy wkraczają uczniowie. Ich reakcja jest do bólu współczesna: „Odpraw ją, bo krzyczy za nami!”.
Uczniowie nie mówią: „Jezusie, pomóż jej, bo ona tak cierpi”. Oni mówią: „Pozbądź się problemu, bo psuje nam komfort. Denerwuje nas ten krzyczały obcy”. Jakże często my, ludzie Kościoła, reagujemy podobnie! Chcemy mieć „święty spokój”. Wkurzają nas ludzie poza systemowi, trudni, niepasujący do naszych parafialnych schematów, krzyczący ze swojego bólu. Wolimy ich odprawić, dać im formułkę teologiczną i zamykamy drzwi.
Ego czy Miłość?
Ale dialog trwa dalej i staje się jeszcze ostrzejszy. Jezus mówi: „Niedobrze jest zabrać chleb dzieciom, a rzucić psom”.
Nazwać kogoś „psem” w świecie starożytnym Bliskiego Wschodu to ciężka obelga. Żydzi nazywali pogan „psami” – stworzeniami nieczystymi.
Pomyślmy, jak my byśmy zareagowali? Dzisiejszy człowiek, ze swoim nadwrażliwym ego i wrażliwością na punkcie własnego „ja”, uniósłby się honorem. Odszedłby z obrazą: „Jak On się do mnie odnosi?! I to ma być Pan Bóg? Nigdy więcej tu nie wrócę! Naskarżę na Nim w mediach!”.
Ale ta kobieta robi coś niesamowitego. Ona ma gdzieś własne ego. Dba o swoją córkę, a nie o swój wizerunek. Nie obraża się. Nie wchodzi w polemikę akademicką. Ona podejmuje tę metaforyczną grę Jezusa i odpowiada z genialną, wręcz błyskotliwą pokorą i czarnym humorem:
„Tak, Panie, lecz i szczenięta jedzą z okruszyn, które spadają ze stołów ich panów”.
To jedyny moment w Ewangelii, kiedy ktoś… rozbraja Jezusa w dyskusji. Pokonuje Go Jego własną bronią. Kobieta mówi: „Chcesz mnie nazwać psem? Niech będzie. Ale nawet pies ma prawo do okruchów pod stołem. Ja nie żądam całego chleba przeznaczonego dla Izraela. Mnie wystarczy absolutny okruch Twojej łaski, bo wiem, kim jesteś. Dla mojego problemu Twój okruch to aż nadto!”.
Zwycięstwo „świętej nachalności”
Jezus jest zachwycony. „O niewiasto, wielka jest twoja wiara; niech ci się stanie, jak chcesz!”.
W całej Ewangelii św. Mateusza Jezus tylko dwa razy mówi o „wielkiej wierze”. I za każdym razem nie mówi tego do faryzeuszy, do kapłanów, ani nawet do swoich apostołów. Mówi to do pogan – do rzymskiego setnika i do tej pogańskiej, kananejskiej kobiety.
Ci, którzy mieli teologię w małym palcu, którzy uważali się za „dzieci Królestwa”, nie mieli wiary. A ta kobieta, która nie znała Prawa i Proroków, miała wiarę, która „wymusiła” na Bogu cud.
Jaki z tego wniosek dla nas, dorosłych chrześcijan?
- Bóg nie szuka ludzi grzecznych, ale ludzi prawdziwych.Ta kobieta nie była pobożnisia. Była zdesperowana. Wiara to nie jest przestrzeganie nienagannych manier wobec Boga. Wiara to zaufanie Mu wbrew wszystkiemu, nawet wtedy, gdy wydaje się, że Bóg się od nas odwrócił.
- Pokora to nie samobiczowanie, ale stan wolności od własnego ego.Pokora tej kobiety polegała na tym, że cierpienie Jej dziecka było dla niej ważniejsze niż jej własne poczucie dumy. Gdyby miała w sobie pychę, odeszłaby obrażona. Ponieważ miała pokorę, weszła w posiadanie cudu.
- Moc Okruchów.My, katolicy, co niedzielę przyjmujemy nie okruchy, ale całe Ciało Chrystusa. Mamy pełnię sakramentów. A jak wygląda nasza wiara? Często jesteśmy duchowo nasyceni, ale martwi. Ta kobieta z pogańskiego miasta wiedziała, że jeden okruch łaski Chrystusa ma większą moc niż całe zło tego świata.
Siostry i bracia, jeśli przechodzicie teraz przez ciemność; jeśli wydaje się wam, że Bóg milczy i nie reaguje na wasze wołanie – nie odchodźcie zrażeni. Nie obrażajcie się na Boga.
Zastosujcie „świętą bezczelność” Kananejki. Podejdźcie bliżej. Upadnijcie na kolana i powiedzcie: „Tak, Panie. Nie jestem godzien. Nic mi się od Ciebie nie należy. Ale wiem, kim jesteś. Wiem, że Twój jeden okruch wystarczy, by uzdrowić moje życie”.
I bądźcie pewni: Bóg nie potrafi oprzeć się takiej wierze. Amen.
HOMILIA alternatywna III
Wiara, która nie odchodzi – albo: teologia okruszyn
Dzisiejsza Ewangelia jest jedną z najbardziej niewygodnych w całym Nowym Testamencie. Nie dlatego, że jest niezrozumiała, ale dlatego, że jest zbyt zrozumiała – i przez to szokująca. Oto Syn Boży, Miłosierdzie wcielone, najpierw milczy. Potem mówi o psach. Potem – jakby tego było mało – pozwala, by Jego uczniowie chcieli wyrzucić kobietę za drzwi. A my siedzimy w ławkach i zastanawiamy się: czy to naprawdę ten sam Jezus, który powiedział „przyjdźcie do Mnie wszyscy”?
Nie udawajmy, że to łatwe. To nie jest historia o „miłej pani, która ładnie prosiła i dostała”. To jest historia o wierze, która przechodzi przez piekło milczenia Boga, przez odrzucenie religijnych elit, przez upokorzenie, które w naszej kulturze nazwalibyśmy wręcz obraźliwym – i wychodzi z tego zwycięsko. I to zwycięstwo ma coś wspólnego z nami, z naszą Eucharystią, z naszą modlitwą, która czasem wydaje się uderzać w mur.
- Milczenie, które boli
Zauważcie: kobieta woła. „Ulituj się nade mną, Panie, Synu Dawida!” To jest piękne wyznanie wiary – może nawet piękniejsze niż Piotrowe „Ty jesteś Mesjasz”. A Jezus? „Nie odezwał się do niej ani słowem” (Mt 15,23).
To jest pierwsza lekcja, której nie lubimy słuchać: Bóg czasem milczy. Nie dlatego, że Go nie ma, albo że jest obojętny. Ale dlatego, że Jego milczenie jest formą mowy. To jest milczenie, które oczyszcza naszą modlitwę z egoizmu, z traktowania Boga jak automatu do spełniania życzeń. Kobieta kananejska nie odchodzi. Woła dalej. Jej wiara nie jest sentymentalnym uczuciem – jest uporem, jest walką. I tu dotykamy czegoś głębokiego w tradycji katolickiej: modlitwa to nie zawsze słodka rozmowa. Czasem to walka z Bogiem, jak u Jakuba nad Jabbokiem. Bóg pozwala się „pokonać” – ale tylko wtedy, gdy nasza wiara jest na tyle dojrzała, by przejść przez próbę Jego pozornego odrzucenia.
- „Jestem posłany tylko do owiec Izraela”
Potem przychodzą uczniowie. Ci, którzy powinni być pośrednikami łaski, stają się barierą: „Odpraw ją, bo krzyczy za nami!” (Mt 15,23). Jakże często Kościół – my, wierzący – zachowujemy się jak ci uczniowie. Chcemy Boga zamknąć w naszych granicach, naszych zwyczajach, naszych grupach. A Jezus odpowiada zdaniem, które brzmi jak zamknięcie drzwi: „Jestem posłany tylko do owiec, które poginęły z domu Izraela”.
Ale uwaga – to nie jest ostateczne słowo. To jest prowokacja teologiczna. Jezus mówi to jako Syn Dawida, w ramach przymierza z Izraelem. I kobieta, Kananejka, poganka, rozumie coś, czego nie rozumieją uczniowie: ona nie żąda, by Bóg złamał swoje przymierze. Ona prosi o nadmiar. O okruszyny.
- Pies czy szczenię? – teologia pokory
A potem przychodzi najtrudniejszy moment. Jezus mówi: „Niedobrze jest zabrać chleb dzieciom a rzucić psom” (Mt 15,26). W kulturze żydowskiej „psy” to określenie pogardliwe dla pogan. To boli. To upokarza. I co robi kobieta? Nie obraża się. Nie odchodzi z krzykiem o dyskryminacji. Nie mówi: „Jeśli tak, to nie chcę Twojego Boga”. Ona przyjmuje tę metaforę – i odwraca ją od wewnątrz: „Tak, Panie, lecz i szczenięta jedzą z okruszyn, które spadają ze stołów ich panów” (Mt 15,27).
To jest geniusz wiary. Ona nie domaga się miejsca przy stole jako dziecko. Przyznaje: nie mam prawa. Nie należę do „wybranych”. Ale jednocześnie wierzy, że łaska Boga jest tak obfita, że nawet jej resztki, nawet okruszyny, są wystarczające, by uzdrowić jej córkę.
I tu, bracia, dotykamy tajemnicy Eucharystii. My, którzy przychodzimy do stołu Pańskiego – czy przychodzimy jako „dzieci”, które roszczą sobie prawo do chleba? Czy może jako ci, którzy z pokorą Kananejki przyjmują okruszyny Chleba Życia, wiedząc, że nawet najmniejszy okruch Jego łaski ma moc przemienić nasze życie i życie tych, za których się modlimy?
- Wiara, która „pokonuje” Boga
Jezus mówi: „O niewiasto, wielka jest twoja wiara” (Mt 15,28). Zauważcie: to jest jedna z dwóch tylko sytuacji w Ewangeliach, gdzie Jezus chwali wiarę poganina (druga to setnik z Kafarnaum). I w obu przypadkach chodzi o ludzi, którzy nie mają „prawa” do cudu, ale mają coś ważniejszego: pokorę, która nie bierze łaski za pewnik, i upór, który nie pozwala Bogu odejść.
Ta kobieta uczy nas, że prawdziwa wiara katolicka nie jest wygodną przynależnością do grupy. To jest postawa serca, które mówi Bogu: „Nie mam nic, co mógłbym Ci ofiarować poza moją nędzą i moją nadzieją. Ale wierzę, że Twoja łaska jest większa niż moje nieprawości i większa niż moje wykluczenie.”
- Dla nas, dorosłych
Dla dorosłych – czyli dla tych, którzy już nie mają złudzeń, że wiara to bajka o dobrym Bogu, który wszystko załatwia – ta Ewangelia jest wyzwaniem. Pytamy: gdzie jest Bóg, gdy moje dziecko choruje? Gdzie jest Bóg, gdy modlę się latami i nic się nie zmienia? Dlaczego Kościół czasem wydaje się być barierą, a nie mostem?
Odpowiedź tej Ewangelii brzmi: Bóg milczy, byś mógł odkryć, czy Twoja wiara jest tylko nawykiem, czy jest walką. Kościół czasem odrzuca, byś mógł zobaczyć, czy szukasz Boga, czy tylko wygody religijnej. I wreszcie: Bóg mówi o „psach”, byś mógł odkryć, że prawdziwa łaska przychodzi nie jako nagroda za przynależność, ale jako dar, którego nie zasługujemy – a który przyjmujemy z pokorą, jak okruszynę ze stołu Pana.
Niech więc ta Kananejka będzie dla nas wzorem. Nie odchodźmy od Chrystusa, gdy wydaje się On milczeć lub mówić trudne słowa. Właśnie wtedy – w upartym, pokornym, nieustępliwym wołaniu – rodzi się wiara, która uzdrawia nie tylko nasze córki i synów, ale i nas samych. Bo Bóg nie szuka tych, którzy mają prawa do stołu. Szuka tych, którzy potrafią przyjąć nawet okruszynę – i w tej okruszynie rozpoznać całe Jego Serce.